Нарық

Танымал тэгтер: , , , , ,

Мұнай-газ министрлігі биылғы жоспарды орындай алмайды

0 83

Кеше отандық экономиканың «қозғаушы күші» – мұнай саласына жауапты Қазақстанның Мұнай және газ министрлігі кезекті алқа мәжілісін өткізді. Бір құпия бардай, биылғы отырыс кеңейтілген құрамда емес, шағын ғана алқаның аясында өтті. Оған Үкімет басшысының орынбасарлары да қатысқан жоқ. Ал бұқаралық ақпарат құралдары арнайы тізім бойынша шақырылған екен. Бұл тізімде министрлік орыстілді журналистерге көбірек орын бөліпті. Осыны және алқа мәжілісінің бас-аяғы орысша өткендігін ескерсек, министр мырзаның туған тіліне деген көзқарасын осыдан-ақ байқауға болады. Біз болсақ, бұл алқа мәжілісіне қатысты ақпаратты жан-жақтан теріп, аударып, оқырман назарына ұсынып отырмыз. Сондықтан қандай да бір қателіктер кетсе, мемлекеттік тілге атүсті қарап отырған министрлік өзінен көрсін дегіміз келеді.

БЭК аясында шек болуы шарт

Сонымен, Сауат Мыңбаев мырза не дейді? Оның айтуынша, биыл Қазақстан мұнай-газ өндіру саласындағы жоспарды орындай алмайды. Себебі кейбір кәсіпорындарда өндіріс көрсеткіштерінің тежелуі байқалады. «Иә, жоспар 83 млн тонна көлемінде бекітілген еді. Бірақ биыл бұл көрсеткіш сәл төмен болады деген болжам бар. Себебі кейбір кәсіпорындарда өндіріс көлемінің төмендеуі байқалады. Мәселен, «ӨзенМұнайГаздың» көрсеткіші 19 пайызға төмендесе, электр энергия желілерінде болған апаттық жағдайға байланысты «ТеңізШевройл» компаниясы желтоқсанда өз өндірісін баяулатқан болатын», – дейді ол. Содан болар, былтыр отандық мұнай өнімдерінің экспортына қойылған шектеу ағымдағы жылдың аяғына дейін жалғасады. Ол шектеуді өткен жылғы жанар-жағармай саласындағы тапшылықтан кейін ел Үкіметі енгізген еді. Дегенмен бұл шектеу де осы саладағы мәселелерді шеше алмайтын сияқты. Себебі биылдан бастап Бірыңғай экономикалық кеңістік іске қосылды. Енді оның аясында көрші Ресей Федерациясымен арадағы жанар-жағармайдың тиімді баға айырмашылығын барынша сақтап қалу қажет. Олай болмаса, Қазақстан қайтадан «тапшылыққа» тап болмақ. Министр мырза хабарлағандай, Ресеймен арадағы бағаның тепе-теңдігін сақтап қалуы үшін мұнай өнімдерінің айлық кестесі әзірленіп, мұнай өңдеу зауыттарына жеткізілетін импорттық шикізаттың көлемі жіті бақылауға алынатын болады.

Газ өндірісі де төмендейді

Стратегиялық жоспарға сәйкес, биыл Қазақстанда 42 млрд текше метр шикі газ өндірілуі тиіс. Бірақ оның да нақты деңгейі төмен болады. Себебі «ТеңізШевройл» компаниясына қарасты «Королевская» газ кенінде өндіріс көлемі азайып, «Толқын» газ кенін су басты. «Қызылой» кені мен «ЖайықМұнай» кәсіпорнында да шешілмеген мәселе көп. Оған қоса, Қазақстан арқылы Ресейге тасымалданатын өзбек газының көлемі төмендеді. Ал елдің ішкі нарығында газға деген сұраныс өсіп келеді. Былтыр қазақстандықтардың газ тұтыну көлемі 13 пайызға өссе, биыл бұл көрсеткіш 18 пайызға дейін көтеріледі деген болжам бар. Бәлкім, өзбек газының тапшылығын біз арқылы Қытайға баратын түрікмен газы толтырады. Былтырғы жылу маусымы барысында біз 283 млн текше метр түрікмен газын пайдалансақ, биыл оның 500 млн текше метрін тұтынатын түріміз бар. Мұнай-газ саласындағы компаниялар үнемдеген газдың пайдасы да тиіп қалатын шығар. Былтыр олардың газды ысырап ету көрсеткіші 10 пайызға төмендеген. Осының арқасында 1,2 млрд текше метр газ үнемделді. Өткен жылы газды тиімді пайдаланудың арнайы бағдарламасын орындамаған үш-ақ компания бар екен. Олар – «ҚазМұнайГаз. Барлау және өндіру», «ҚазақОйл – Ақтөбе» ЖШС және «Бозашы оперейтинг ЛТД».

С.Мыңбаевтың сөзіне сенсек, министрлік Қазақстанның барлық аймақтарын сұйытылған газбен қамтамасыз ете алады. Ол жұмыс басталып та кеткен көрінеді. «Бұл жерде бір-ақ мәселені ескеру қажет. Бүгінде сұйытылған газды өндіру саласында «ТеңізШевройл» компаниясының үлесі 61 пайызды құрап отыр. Себебі тек осы кәсіпорын ғана пропан мен бутанның таза өнімін шығара алады. Басқалар болса, пропан-бутан қоспасын өндіреді. Қатты аязда бутан тұнба болып, отырып қалады. Сондықтан солтүстік өңірлер тек таза пропанды, яғни «ТеңізШевройл» компаниясының өнімін ғана пайдалана алады», – дейді С.Мыңбаев. Министр атап көрсеткендей, ішкі нарықты сұйытылған газбен қамтамасыз ету бойынша «ТеңізШевройлмен» өзара келісім бар. «Бірақ ол компания шығаратын газдың бағасын бір деңгейде бекіту мүмкін болмады. Сондықтан осы саладағы шекті бағаға аса сақ болу қажет. Әйтпесе біз бұл салада да тапшылық мәселесіне тап боламыз», – дейді С.Мыңбаев.

«Тобыл-Көкшетау-Астана» газ құбырының құрылысы басталады

Мұнай және газ министрінің биылғы жоспарында Қарашығанақ жобасының орны бөлек. Ағымдағы жылы маусымның 30-ына дейін осы жоба бойынша барлық іс-шараларды атқарып шығу қажет. Әйтпесе «ҚазМұнайГаз» компаниясы аталған кентте Қазақстанға тиесілі өнімнің 10 пайызын ала алмайды. Министр С.Мыңбаевтың мәліметі бойынша, Қарашығанақ жобасы басталғалы бері одан түскен табыстың көлемі 37 млрд долларды құрады. Шығын – 17 млрд доллар. Оны алып тастағанда, таза пайда 20 млрд долларға тең болды. Оның 13,1 млрд доллары Қазақстанға тиесілі.

Жолдау аясында министрдің мойнына жүктелген төрт ірі жобаның болашағы да белгілі болды. Оның біріншісі – Атырау мұнай зауытында шикізатты тереңдей өңдеу кешені құрылысын биыл мамыр-маусым айларында бастау жоспарланып отыр. Бүгінде осы жобаға қатысты жақын жердегі елді мекендерді басқа жерге көшіру сияқты жұмыстар қалған. Оған қаражат қажет. Сондықтан аталған жобаның атқару мерзімі республикалық бюджет комиссиясы шешіміне байланысты болмақ. Екінші жоба – Атырау облысындағы газ-химия кешеніне қажетті инфрақұрылым. Бүгінде оған технологиялық құрылғыларды орнату үшін тек мемлекеттік сараптама ғана жетіспей тұр. Қарашығанақ газ өңдеу зауыты – министрлікке жүктелген үшінші жоба. Оның жобалау құжаттарын рәсімдеу жұмысы келесі жылға дейін баруы мүмкін. Себебі бүгінде Қарашығанақ кен орнын дамыту бойынша тиісті жоспар әлі де бекітілмеген.

Ал «Тобыл-Көкшетау-Астана» газ құбыры бойынша бүгінде техникалық-экономикалық негіздеме және мемлекеттік сараптаманың шешімі бар екен. «Бұл – аса қымбат жоба. Сондықтан ол бюджеттің есебінен қаржыландырылуы тиіс. Әйтпесе солтүстік өңірлер үшін газдың бағасы тым қымбат болып кетеді. Меніңше, ағымдағы жылдың үшінші тоқсанында біз жобалау құжаттарын әзірлеп қоя аламыз. Осыдан кейін негізгі құрал-жабдықтарға тапсырыс беріп, ағымдағы жылдың төртінші тоқсанында тиісті жұмыстарды бастауға болады», – дейді С.Мыңбаев. Министрдің айтуынша, «Тобыл-Көкшетау-Астана» газ құбыры арқылы әзірше Қостанай облысымен өтетін Ресей газы тасымалданатын болады.

Автор: Арман АСҚАР