Нарық

Танымал тэгтер: , , , , ,

Отандық картоп өнімдеріне қолдау қажет

1 535

Аштық пен нәубет жылдары елдің аш өзегін талдырмай, азық болған картоп өнімін сол себепті де «екінші нан» атандырған сықылды. «Бұл өнімге бүгінде сұраныс азайған» дейді мамандар. Базарларда сықап тұрған картоп шіркіннің бағасы да аспандап кеткен. Ондағы өнімнің басым бөлігі бізге Қырғызстаннан әкелінеді. Ауылшаруашылық өнімдерін өндіруде бізден көш ілгері озып кеткен қырғыз ағайынның тірлігіне қызғанышпен қараудан басқа амал жоқ.

Еліміздегі ірілі-ұсақты шаруа қожалықтарының картоп өсіруге құлқы жоқ. Жоғары сортты тұқымы қымбат тұрады. Шығымдылығы, сатылымы қандай болады деп қорқақтайды. Ал өндіріп жатқандарының өзі сұранысты толық қанағаттандыра алмайды. Бұл ретте Жамбыл облысының шаруалары картопты өкіртіп өндіріп жатырмыз деп мақтана алмайды. Биыл 6 мың гектарға картоп егіліпті. Одан 20 мың тонна өнім бола ма деген үміттері басым.

Сәкен ӘПТАЛИЕВ, Жамбыл облыстық ауылшаруашылық басқармасының өсімдік шаруашылығы бөлімінің бастығы:

– Картоп өсірумен айналысатындардың 1800 гектары шаруа қожалықтарына тиесілі. Ал қалғаны үй іргелік учаскелерге егілген.

Базар басшылары да жергілікті өнімдердің аз болатындығын, көбіне көрші қырғыз еліне күні түсетіндерін жасырмайды. Ал тұқым сапасы жөніне келсек, көңіл марқайтатын аз-маз көрсеткіштер баршылық. Қарағанды облысына қарасты Абай ауданындағы бірқатар шаруашылықтар картоп өсіру мен тұқым сапасын арттыруда біршама тындырымды тірліктер атқарып жүр.

«Шанс» шаруа қожалығы бүгінде 530 гектар жерге картоп отырғызып, тәп-тәуір өнім алып жүр. Мәселен, өткен жылы 10 мың тоннаға жуық өнім алған. Былтыр «екінші нанның» әр гектарынан 230-240 центнерден өнім алыпты. Осыдан біршама уақыт бұрын картоп сақтайтын қойма түгелімен компьютерлендірілген. Құны 400 мың АҚШ доллары тұратын құрал-жабдықты Германиядан арнайы мамандар келіп орнатып беріпті. Қазіргі таңда әлгі компьютерлік жүйе қоймадағы температураны реттеп тұрады. Соның арқасында бірде-бір картоп бұзылмайды екен. Ал «Астра-Агро» ЖШС-і, негізінен, тұқымдық картоп өсірумен айналысады. Бүгінде мұнда картоптың 42 түрлі тұқымы өсіріледі, оның ішінде он шақтысы өзіміздің қазақстандық өнім екен. Шаруашылық жыл сайын 250-350 гектар алқапқа картоп отырғызады. Биыл картоп өте мол шығып, бір гектардан 360 центнерге жуық өнім алынған. Жыл сайын шаруашылық Голландиядан бес-алты вагон тұқым сатып әкеледі. Бұлар, негізінен, Қазақстанның бірқатар өңірін картоптың сұрыпты тұқымымен қамтамасыз ететіндіктен, көбіне өнімнің санына емес, сапасына көбірек көңіл бөледі. «Астра-Агро» ЖШС картоптың элиталық сұрыптарын өсіру мақсатында төрт жылдан бері Алматыдағы Қазақ ғылыми-зерттеу институтының картоп және көкөніс шаруашылығымен, сондай-ақ үш жылдай – Астанадағы ҚР Ұлттық биотехнологиялық орталықпен тығыз қарым-қатынаста жұмыс істеп келеді. Шаруашылық картоптың элиталық сұрыптарын өсіру бойынша мемлекеттік бағдарламаға енгізілген. Басты мақсат – картоптың отандық сұрыптарын өсіріп, голланд және неміс картобын отандық рыноктан ығыстырып шығару. Қазіргі таңда шаруашылықта шетелдік тұқымдардан кем түспейтін «Тоқтар», «Бақша», «Ягодный-19» және басқа да отандық картоп түрлерін отырғызуға дайындық жұмыстары жүріп жатыр. Қазіргі таңда еліміз элиталық шығымды картоптың 95 пайызын шетелден алатын көрінеді. Бір ғана «Астра-Агро» ЖШС-ның өзі Голландиядан тұқым сатып алуға жыл сайын 30-45 миллион теңге жұмсайды екен.

Картоптың жыры осындай. Ауызды қу шөппен сүртіп жылана беруге де болмас. Ішкі сұранысты толық қанағаттандырып, шетел нарығын жаулап алмаса да, алға ілгерілеушілік басым. Сондай-ақ элиталық тұқым сорттарын өсіріп, өндіру көп уақыт пен мол қаражатты қажет ететіндіктен, бұл салаға бет бұруға көп шаруашылықтардың мойны жар бермейді. Оларға одан да дайын өніммен айналысқан тиімдірек. Тұқым шаруашылығында тың серпіліс бар. Ендігісі – соны құрдымға кетіріп алмай, алға ілгерілету.

Автор: Гүлжан КӨШЕРОВА

Мақалаға қатысты пікірлер:

Беркін (05.09.2010 12:22): Гүлжанның сөзіне қосыламын. Картопты сырттан сатып алуымыз ұят мәселе. Картоп өсірушілерге өкімет кепілдік беруі керек. Бұрын Нарынқол өңірінде төрт совхоз картоп өрдірумен айналысып, кемінде 2000 га жерге картоп отырғызатын. Оның сыртында жеке адамдардың жерін қосыңыз.Нәтижесі де жаман емес еді.Меніңше ауылшаруашылық министірлігі бұл іспен нақты айналыспай, бос сөзбен айналысуда.